پیشنهاد افزایش نرخ مالیات ارزش افزوده

پیشنهاد افزایش نرخ مالیات ارزش افزوده
دفتر تحقیقات و سیاست‌های مالی معاونت امور اقتصادی وزارت اقتصاد در گزارشی خواستار افزایش نرخ مالیات ارزش افزوده شد.

به گزارش از فارس، دفتر تحقیقات و سیاست‌های مالی معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی در گزارشی خواستار افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده شد. در این گزارش آمده است: مالیات بر ارزش افزوده که با توجه به ویژگی های منحصر به فرد نظیر گستردگی پایه مالیاتی و درآمدزایی بالا، سیستم خودکنترلی، سهولت کنترل و حسابرسی، کارایی بالا، اختلال کمتر در اقتصاد در مقایسه با سایر مالیات ها، افزایش شفافیت در اطلاعات و عدم تحمیل بار مالیاتی به تولیدکننده از اواخر دهه ۶۰ میلادی مورد توجه برخی از کشورهای اروپایی از جمله فرانسه، آلمان، دانمارک، هلند و سوئد قرار گرفت، در اواسط دهه ۹۰ میلادی در تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا اجرا شد.

نرخ مالیات بر ارزش افزوده یکی از مولفه‌های مهم تدوین و اجرای نظام مالیات بر ارزش می‌باشد که دیدگاه های متفاوتی نسبت به آن وجود دارد. در این ارتباط در حالی که برخی از صاحب نظران اقتصادی بر اعمال نرخ واحد به جهت برخی مزایای آن از جمله سادگی و سهولت رسیدگی و محاسبات، هزینه‌های کمتر اجرایی و مقبولیت راحت‌تر توسط مردم، تاکید دارند، برخی دیگر از جمله رمزی، کورت-هیگ، دایموند- میرالس با تاکید بر خصلت تنازلی این مالیات در راستای اهداف عدالت مالیاتی، اعمال مالیات ارزش افزوده چند نرخی را توصیه می‌کنند.

در نظام مالیات بر ارزش افزوده امکان برقراری نرخ در قالب نرخ استاندارد مالیات بر ارزش افزوده، نرخ کمتر از استاندارد، نرخ های بسیار کمتر از استاندارد و نرخ های بالاتر از استاندارد وجود دارد.

متوسط نرخ استاندارد مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای عضو اتحادیه اروپا در زمان معرفی حدود ۱۶ درصد بوده است (در ۲۱ درصد از کشورهای مذکور (۶ کشور از ۲۸ کشور) بیش از ۲۰ درصد، در ۳۹ درصد از آنها (۱۱ کشور از ۲۸ کشور) بین ۱۵ الی ۲۰ درصد، در ۱۸ درصد بین ۱۰ الی ۱۵ درصد و در مابقی نرخ‌های ۱۰ و کمتر از ۱۰ درصد بوده است) که این نرخ در سال ۲۰۱۷ به ۲۱.۴ درصد افزایش یافت.

کمترین نرخ مربوط به لوکزامبورگ (۱۷ درصد) و بیشترین نرخ مربوط به مجارستان (۲۷ درصد) است. در مجموع در سال ۲۰۱۷، نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ۶ کشور از ۲۸ کشور ۲۱ درصد، در ۱۱ کشور بالاتر از ۲۱ درصد، در ۶ کشور ۲۰ درصد و در ۵ کشور نیز پایین‌تر از ۲۰ درصد است.

نرخ مالیات بر ارزش افزوده در آغاز اجرایی شدن آن در ایران (سال ۱۳۸۷)، ۳ درصد (شامل ۱.۵ درصد مالیات و ۱.۵درصد عوارض) تعیین شد و در قانون برنامه پنجم توسعه مقرر شد، نرخ مذکور سالانه معادل یک واحد درصد افزایش یابد.

از این رو نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران در سال ۱۳۹۴ با احتساب یک درصد مالیات سلامت به ۹ درصد (شامل ۵ درصد مالیات ارزش افزوده، یک درصد مالیات سلامت و ۳ درصد عوارض شهرداری) رسید و تاکنون بدون تغییر بوده است.

در اتحادیه اروپا حداقل نرخ کمتر از استاندارد مالیات بر ارزش افزوده در سطح ۵ درصد و نرخهای بسیار کمتر از استاندارد در بازه ۴.۸-۲.۱ درصد وضع شده است. نرخ های مذکور می‌تواند ساختار چندگانه هم داشته باشد که استفاده از آن در سال ۲۰۱۷ نسبت به آغاز اجرا مقبولیت بیشتری یافته است (۱۷ کشور با ساختار دو نرخی و ۳ کشور با ساختار سه نرخی). با این حال در ایران نرخ های کمتر از استاندارد تاکنون تعریف نشده و تنها اخیرا در قالب لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده برای طلا (۳ درصد) پیشنهاد شده است.

استفاده از نرخ های بالاتر از استاندارد مالیات بر ارزش افزوده در اتحادیه اروپا در سالهای قبل موضوعیت داشته است. با این حال بعد از سال ۱۹۹۲ وضع نرخ جدید در این زمینه وجود نداشته و به طور کامل متوقف شده است.  این در حالی است که وضع نرخ بالاتر از استاندارد در ایران در قالب لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده برای سیگار و دخانیات، بنزین، سوخت هواپیما، نفت گاز، نفت سفید، گاز طبیعی، نفت کوره، گاز مایع پیشنهاد شده است.

با توجه به مراتب فوق، اولا نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران به مراتب کمتر از نرخ استاندارد در کشورهای مورد بررسی است. بر این اساس و با توجه به اینکه مالیات بر ارزش افزوده در مقایسه با سایر مالیات ها اختلال کمتری در نظام اقتصادی ایجاد می‌نماید،  در راستای افزایش درآمدهای مالیاتی، پیشنهاد می‌شود نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران افزایش یابد.

ثانیا در اغلب کشورهای مورد بررسی (به استثنای دانمارک) به منظور حمایت از برخی فعالیت ها و کاهش خاصیت تنازلی این نوع مالیات از نرخ های ترجیحی استفاده می نمایند. در این ارتباط با توجه به اینکه در نظام مالیاتی ایران از معافیت به این منظور استفاده می‌شود برای افزایش کارآمدی مالیات بر ارزش افزوده در ایران، حمایت موثرتر از فعالیت های مورد نظر و افزایش شفافیت در نظام اقتصادی، توصیه می‌شود نرخ های ترجیحی جایگزین معافیت های مالیاتی شود.

ثالثا در حالی که اعمال نرخ های ترجیحی بیشتر از نرخ استاندارد در نظام مالیات بر ارزش افزوده منسوخ شده اعمال این نرخ در قالب لایحه مالیات بر ارزش افزوده بر فرآورده های نفتی قابل تامل است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود مالیات کربن جایگزین اعمال نرخ بالاتر از استاندارد بر بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی شود.